Anavar (Oksandrolon): Etkileri, Yan Etkileri, Kür ve Riskleri
Anavar, etken maddesi oksandrolon olan ve ağızdan tablet olarak alınan bir anabolik steroiddir. Spor salonlarında “en hafif steroid”, “kadınlar için uygun”, “yan etkisi az” gibi sözlerle anılır. Bu yazıda bu sözlerin ne kadarının doğru olduğunu, araştırmaların ne gösterdiğini ve hangi risklerin bilindiğini anlatıyoruz. Yazının sonunda kullanıcıların bildirdiği doz ve kür örneklerini de risk bilgisiyle birlikte referans olarak bulabilirsin.
Anavar Nedir, Tıpta Ne İçin Kullanıldı?
Oksandrolon 1960’larda geliştirildi ve onlarca yıl boyunca reçeteli bir ilaç olarak kullanıldı. ABD’de onaylı kullanım alanları şunlardı:
- Ağır yaralanma, büyük ameliyat veya ciddi enfeksiyon sonrası kaybedilen kilonun geri kazanılması
- Ağır yanıklardan sonra kas kaybının önlenmesi
- HIV/AIDS’e bağlı kas erimesi
- Alkole bağlı karaciğer hastalığında görülen beslenme bozukluğu
Ancak ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), Haziran 2023’te oksandrolonun ilaç onayını geri çekti. FDA, ilacın risklerinin piyasadan kaldırılmasını gerektirecek kadar ciddi olduğu sonucuna vardı. Eylül 2023’te yayımlanan kararda ilacın güvenlilik veya etkinlik nedeniyle satıştan kaldırıldığı belirtildi ve yeni jenerik başvurularının kabul edilmeyeceği açıklandı. Yani bugün ABD’de eczaneden alınabilecek bir oksandrolon ilacı yok.
Vücutta Ne Yapar?
Oksandrolon, testosteron gibi androjen reseptörüne bağlanır. Yapısı gereği vücutta östrojene dönüşmez; bu yüzden su tutma ve meme dokusu büyümesi gibi östrojene bağlı yan etkiler testosterona göre daha seyrek görülür. Kullanıcıların “kuru” ve “sıkı” görünüm olarak tarif ettiği etki buradan gelir.
Yaşlı erkeklerde yapılan bir çalışmada günde 20 mg oksandrolon 12 haftada toplam yağı ortalama 1,8 kg azalttı ve karın içindeki yağı belirgin şekilde düşürdü. Aynı çalışmada “iyi” kolesterol (HDL) belirgin düştü, “kötü” kolesterol (LDL) yükseldi. Yani yağ kaybı ile kalp ve damar riski aynı tabletten geliyor.
“Hafif” mi? Bilinen Yan Etkiler
Kolesterol ve Kalp
Anavar’ın en tutarlı ve en çok gözden kaçan etkisi kolesterol üzerindedir. Ağızdan alınan steroidler (17-alfa-alkile steroidler) HDL’yi enjekte edilen testosterondan çok daha güçlü düşürür.
- Yukarıdaki çalışmada günde 20 mg oksandrolon, 12 haftada HDL’yi ortalama 0,49 mmol/L (yaklaşık 19 mg/dL) düşürdü ve LDL’yi yaklaşık 0,57 mmol/L (22 mg/dL) yükseltti. Bu, başlangıçta normal olan bir HDL değerini risk sınırının altına indirmeye yetebilecek bir düşüştür.
- İlacın ABD’deki ürün etiketi, anabolik steroidlerin ateroskleroz (damar sertliği) riskiyle ilişkili belirgin kolesterol değişikliklerine yol açtığını kutu içi uyarı olarak yazıyordu.
- Değişiklikler ilaç bırakıldıktan sonra büyük ölçüde geri döner. Ama tekrarlayan kürlerde damarlar bu bozuk tabloya tekrar tekrar maruz kalır.
Karaciğer
Anavar, diğer oral steroidlere göre karaciğere daha az yük bindiren bir yapıya sahiptir ve klinik çalışmalarda en sık görülen etki karaciğer enzimlerinde geçici yükselmedir. Yine de ürün etiketi, bu ilaç sınıfı için şu riskleri kutu içi uyarı olarak belirtir:
- Peliozis hepatis: Karaciğerde kanla dolu boşluklar oluşması. Bazen belirti vermez, bazen karaciğer yetmezliğine veya iç kanamaya yol açar.
- Karaciğer tümörleri: Çoğu iyi huyludur ama ölümcül kötü huylu tümörler de bildirilmiştir. Bu tümörler hayatı tehdit eden bir kanama olana kadar sessiz kalabilir.
Klinik çalışmalardaki dozların (genellikle günde 20 mg ve altı) üzerine çıkıldığında, başka oral steroidlerle birlikte kullanıldığında veya ürün sahte olduğunda bu riskler artar.
Testosteron Baskılanması
“Anavar baskılamaz” iddiası doğru değildir. Oksandrolon da beynin testisleri çalıştıran sinyallerini (LH ve FSH) azaltır ve vücudun kendi testosteron üretimini düşürür. Etki doz ve süreyle artar. Kür sonrasında halsizlik, cinsel istekte azalma ve çökkün ruh hali görülebilir. Bu dönemde neler olduğunu PCT yazımızda anlattık.
Kadınlarda Erkekleşme
Anavar, kadınlar arasında en sık adı geçen steroidlerden biridir çünkü “kadınlarda erkekleşme yapmaz” diye bilinir. Araştırmalar bunu desteklemiyor:
- Turner sendromlu kız çocuklarında yapılan randomize bir çalışmada, kilogram başına günde 0,06 mg oksandrolon (40 kg’lık biri için günde yaklaşık 2,4 mg) alan grupta erkekleşme belirtileri plaseboya göre belirgin şekilde daha sık görüldü.
- Aynı katılımcıların yıllar sonra yetişkin olarak incelendiği takip çalışmasında, oksandrolon almış kadınların sesinin daha kalın olduğu ve daha fazla erkekleşme belirtisi bildirdiği bulundu.
Bu dozlar, kadın kullanıcıların forumlarda bildirdiği günlük 5-20 mg’ın çok altındadır. Ses kalınlaşması, yüzde kıllanma ve klitoris büyümesi ilaç bırakıldığında geri dönmeyebilir. Adet düzensizliği, akne ve saç dökülmesi de sık bildirilir.
Diğer Etkiler
- Akne ve yağlı cilt
- Yatkınlığı olanlarda saç dökülmesinde hızlanma
- Tansiyon yükselmesi
- Uyku sorunları, sinirlilik
Aldığın Tabletin İçinde Ne Var?
ABD’de bile ilaç onayı kalmadığı ve Türkiye’de ruhsatlı bir oksandrolon ilacı bulunmadığı için piyasadaki Anavar’ın tamamına yakını kaçak üretimdir. Kaçak ürünlerin incelendiği çalışmalarda şunlar tekrar tekrar görülüyor:
- Fransa’da karaborsadan ele geçirilen steroid içeren 54 ilacın yalnızca 4’ü (%7) orijinal çıktı.
- İsviçre sınırında yakalanan 1.190 ürünün %20’sinden azı etikette yazan maddeyi yazan miktarda içeriyordu.
“Anavar” yazan bir tabletin içinde başka, daha güçlü ve karaciğere daha zararlı bir oral steroid olabilir. Bu durumda “hafif” diye başlanan bir kürün etkileri tamamen farklı olur.
Referans: Kullanıcıların Bildirdiği Doz, Kür ve PCT Örnekleri
Bu bölüm, vücut geliştirme çevrelerinde yaygın olarak kullanılan doz, kür ve PCT örneklerini referans olarak bir araya getirir. Bunlar bir tedavi protokolü ya da öneri değildir; klinik çalışmalarla güvenliği gösterilmiş dozlar da değildir. Kaçak ürünlerde etiketteki miktar ile gerçek miktar çoğu zaman uyuşmaz. Bu maddeleri kullanmaya karar veren biri için en önemli adımlar; kullanım öncesinde, sırasında ve sonrasında kan tahlili yaptırmak, aşağıdaki uyarı işaretlerini takip etmek ve durumu bir hekimle açıkça konuşmaktır.
Kullanıcıların Bildirdiği Anavar Dozları
| Kullanıcı | Bildirilen günlük doz | Bildirilen süre | Not |
|---|---|---|---|
| Erkek, ilk kür | 20-40 mg | 6-8 hafta | Klinik çalışmalardaki dozlar bu aralığın alt ucundadır |
| Erkek, deneyimli | 50-80 mg | 6-8 hafta | HDL düşüşü ve karaciğer enzimleri belirginleşir |
| Kadın | 5-10 mg | 4-6 hafta | Erkekleşme riski bu dozlarda da vardır |
| Kadın, yüksek doz | 15-20 mg | 4-6 hafta | Ses değişikliği bildirimleri sıklaşır |
Kullanıcılar günlük dozu genellikle sabah ve akşam olmak üzere ikiye böldüğünü bildirir.
Kullanıcıların Bildirdiği Kür Örnekleri
Yalnızca Anavar (Erkek)
| Hafta | Anavar | Not |
|---|---|---|
| 1-8 | 30-40 mg/gün | Testosteron baskılanır; kür sonrası toparlanma dönemi yaşanır |
Testosteron ve Anavar
| Hafta | Testosteron Enantat | Anavar |
|---|---|---|
| 1-10 | 250-500 mg/hafta | – |
| 5-10 | 250-500 mg/hafta | 40-50 mg/gün |
Bu, forumlarda en sık geçen Anavar kombinasyonudur. Kullanıcılar testosteronun baskılanma dönemindeki halsizliği önlemek için eklendiğini söyler. İki maddenin birlikte HDL’yi daha da düşürdüğü unutulmamalıdır. Bkz. Testosteron Enantat yazımız.
Kadınlar İçin Bildirilen Kür
| Hafta | Anavar | Not |
|---|---|---|
| 1-6 | 5-10 mg/gün | Ses kısıklığı veya kalınlaşma fark edilirse kullanıcılar hemen bıraktığını bildirir |
Kullanıcıların Bildirdiği PCT Örneği
Oksandrolon vücuttan hızlı atıldığı için kullanıcılar PCT’ye son dozdan 1-3 gün sonra başladığını bildirir.
| Dönem | Clomid (klomifen) | Nolvadex (tamoksifen) |
|---|---|---|
| 1-2. hafta | 50 mg/gün | 20 mg/gün |
| 3-4. hafta | 25 mg/gün | 20 mg/gün |
Kadın kullanıcılar için PCT uygulanmaz; kadınlarda Anavar sonrası en önemli konu, erkekleşme belirtilerinin takibidir.
Uyarı İşaretleri: Ne Zaman Doktora Gitmeli?
Hemen 112:
- Göğüs ağrısı veya baskısı, kola ya da çeneye yayılan ağrı
- Ani nefes darlığı
- Konuşmada bozulma, yüzde kayma, bir kol veya bacakta ani güçsüzlük
- Şiddetli karın ağrısı, baş dönmesi veya bayılma (karaciğerde kanama belirtisi olabilir)
Kısa süre içinde doktora:
- Ciltte veya gözlerde sararma, koyu idrar, açık renkli dışkı, kaşıntı
- Sağ üst karında ağrı, bulantı, iştahsızlık
- Sürekli baş ağrısı veya yüksek tansiyon ölçümleri
- Kadınlarda ses kısıklığı veya kalınlaşması, yüzde kıllanma
- Uzun süren çökkünlük veya kendine zarar verme düşünceleri
Sağlığını Takip Etmek
Anavar kullanan ya da kullanmış biri için en önemli tahliller şunlardır:
- Lipid profili (HDL, LDL, trigliserit). Anavar’da en çok değişen değerler bunlardır.
- Karaciğer fonksiyon testleri (ALT, AST, GGT, bilirubin)
- Hormon paneli (erkeklerde total testosteron, LH, FSH)
- Tam kan sayımı ve tansiyon ölçümü
Hangi testin ne zaman yaptırılacağını ve ağırlık antrenmanının karaciğer testlerini nasıl yanıltabileceğini kan tahlili rehberimizde anlattık.
Türkiye’de Yasal Durum
Türkiye’de oksandrolon içeren ruhsatlı bir ilaç bulunmuyor. Bu yüzden piyasada satılan Anavar ürünleri kaçaktır. Ruhsatsız veya kaçak ilaç satışı ve sağlığı tehlikeye sokacak biçimde ilaç sağlamak Türk Ceza Kanunu’nda suç olarak düzenlenmiştir. Lisanslı sporcular için oksandrolon, Dünya Anti-Doping Ajansı (WADA) yasaklılar listesindedir ve hem müsabaka içinde hem dışında yasaktır. Hukuki bir sorunla karşı karşıyaysan bir avukata danışman en doğrusudur.
Özet
Anavar östrojene dönüşmediği için su tutma ve meme büyümesi gibi yan etkileri daha seyrek yapar. Ama “hafif” olması kolesterol, karaciğer ve hormonlar üzerinde etkisiz olduğu anlamına gelmez: HDL’yi belirgin düşürür, testosteron üretimini baskılar ve kadınlarda düşük dozlarda bile kalıcı olabilen erkekleşmeye yol açar. ABD’de ilaç onayı güvenlilik veya etkinlik gerekçesiyle geri çekildi ve Türkiye’de piyasadaki ürünlerin tamamı kaçaktır. Kullanıyorsan ya da kullandıysan, lipid ve karaciğer tahlillerini yaptırmak ve durumu bir hekimle konuşmak en değerli adımdır.
Kaynaklar
- Federal Register. Gemini Laboratories, LLC, et al.; Withdrawal of Approval of One New Drug Application for OXANDRIN (Oxandrolone) Tablets and Four Abbreviated New Drug Applications for Oxandrolone Tablets, 28 Haziran 2023.
- Federal Register. Determination That Oxandrin (Oxandrolone) Tablets, 2.5 Milligrams and 10 Milligrams, Were Withdrawn From Sale for Reasons of Safety or Effectiveness, 13 Eylül 2023.
- Drugs.com. Oxandrolone: Package Insert / Prescribing Information (ABD ürün etiketi ve kutu içi uyarılar).
- Orr R, Fiatarone Singh M. The anabolic androgenic steroid oxandrolone in the treatment of wasting and catabolic disorders: review of efficacy and safety. Drugs, 2004.
- Schroeder ET ve ark. Effects of androgen therapy on adipose tissue and metabolism in older men. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2004.
- Menke LA ve ark. Efficacy and safety of oxandrolone in growth hormone-treated girls with Turner syndrome. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2010.
- Freriks K ve ark. Long-term effects of previous oxandrolone treatment in adult women with Turner syndrome. European Journal of Endocrinology, 2013.
- Thompson PD ve ark. Contrasting effects of testosterone and stanozolol on serum lipoprotein levels. JAMA, 1989.
- Fabresse N ve ark. Analysis of pharmaceutical products and dietary supplements seized from the black market among bodybuilders. Forensic Science International, 2021.
- Weber C ve ark. Qualitative and Semiquantitative Analysis of Doping Products Seized at the Swiss Border. Substance Use & Misuse, 2017.
- Pope HG ve ark. Adverse Health Consequences of Performance-Enhancing Drugs: An Endocrine Society Scientific Statement. Endocrine Reviews, 2014.
- WADA. Yasaklılar Listesi.
