Takviyelerde Gizli Steroid ve Sahte Ürün Riski: Etikette Yazmayanlar

Bir takviye kutusunun etiketi bir vaattir; içindekiler her zaman bu vaatle örtüşmez. Araştırmalar, satılan takviyelerin küçük ama hiç de önemsiz olmayan bir kısmında etikette yazmayan steroidler, uyarıcılar ve ilaç etken maddeleri bulunduğunu yıllardır gösteriyor.

Bu yazıda sorunun ne kadar yaygın olduğunu, hangi ürünlerin daha riskli olduğunu, gizli maddelerin sağlığa ve doping testine etkisini, şüphelendiğinde ne yapman gerektiğini ve Türkiye’de bir ürünün onaylı olup olmadığını nasıl kontrol edebileceğini anlatıyoruz. Amacımız korkutmak değil; ne aldığını bilmeni sağlamak.

Gizli Steroid Riski Bir Bakışta

Soru	Kısa cevap
Ne kadar yaygın?	44 çalışmayı inceleyen bir derlemeye göre test edilen takviyelerin yaklaşık %9–15’inde yasaklı madde ya da onaysız ilaç bulundu.
En riskli ürünler	Kas geliştirme (“anabolik”, “testosteron”, “SARM”) ürünleri, pre-workoutlar, kilo verme ürünleri ve cinsel performans ürünleri.
En sık gizli maddeler	Steroidler ve prohormonlar, DMAA gibi uyarıcılar, sibutramin, sildenafil.
Sağlık riski	Karaciğer hasarı, hormon baskılanması, kalp-damar sorunları, ilaç etkileşimleri. Asıl tehlike, ne aldığını bilmediğin için takip de yapılmaması.
Doping riski	Çok küçük bir bulaşma bile pozitif teste yol açabilir. Kural, maddenin bilerek alınıp alınmadığına bakmaz.
Türkiye’de kontrol	2014’ten beri takviye edici gıdaların piyasaya çıkmadan önce Tarım ve Orman Bakanlığı onayı alması gerekiyor.
Kırmızı bayraklar	“Steroid gibi etki”, “anabolik”, “hormon”, “sadece araştırma amaçlı” vaatleri; sosyal medya ve yurt dışı satışları.

Sorun Ne Kadar Büyük? Araştırmalar Ne Buldu?

Araştırma	Ne incelendi?	Ne bulundu?
Uluslararası çalışma (2004)	13 ülkede, 215 firmadan alınan 634 hormon içermeyen takviye	%14,8’inde etikette yazmayan steroid (çoğunlukla testosteron ve nandrolon prohormonları). Hollanda’dan alınanlarda %25,8, Avusturya’da %22,7, İngiltere ve ABD’de %18,8
ABD uyarıları (2007–2016)	ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) uyarı verdiği 776 hileli takviye, 146 firma	Kas geliştirme ürünlerinin %89’unda sentetik steroid ya da steroid benzeri madde, kilo verme ürünlerinin %85’inde sibutramin, cinsel performans ürünlerinin %47’sinde sildenafil
“SARM” diye satılan ürünler (2017)	İnternetten alınan 44 ürün	Yalnızca %52’sinde SARM vardı; %39’unda başka onaysız ilaç, %9’unda hiçbir etken madde yoktu. Miktar ancak %41’inde etiketle uyuşuyordu
Pre-workout ve yağ yakıcı analizi (2018)	ABD’de satılan 6 marka	Yasaklı DMAA ve DMBA’nın yanında, insanlarda güvenliği bilinmeyen yeni uyarıcılar
Sistematik derleme (2026)	44 çalışma	Takviyelerin yaklaşık %9–15’inde yasaklı madde ya da onaysız ilaç; en sık pre-workout, kilo verme ve kas geliştirme ürünlerinde
Hindistan’da protein tozu analizi (2025)	34 whey protein tozu	Protein miktarını olduğundan yüksek göstermek için taurin eklenmesi (“azot şişirme”); ilaç sektörü ürünlerinin %89’unda, takviye markalarının %12,5’inde

Bu tablodan çıkan birkaç önemli sonuç var:

Sorun eski ama geçmedi. 2004’teki çalışmanın örnekleri 2000–2001’de toplanmıştı. 2026’daki derleme, güncel çalışmalarda da benzer bir oran (%9–15) buluyor.
Firma önemli. Prohormon da satan firmaların ürünlerinin %21,1’inde gizli steroid vardı; prohormon satmayan firmalarda bu oran %9,6’ydı.
Uyarı almak sorunu bitirmiyor. ABD’de 6 aydan uzun arayla birden fazla uyarı alan 28 üründen 19’unda, sonraki kontrollerde yeni onaysız maddeler bulundu.
İnternet ve posta öne çıkıyor. 2014–2016 arasında hileli ürünlerin %39’u internetten yapılan alımlarla, %34’ü uluslararası posta kontrollerinde yakalandı.

Hangi Ürünler Daha Riskli?

Ürün türü	Sık bulunan gizli madde	Not
Kas geliştirme, “anabolik”, “testosteron” ürünleri	Steroidler ve prohormonlar	Bir İngiliz üründe, önerilen kullanımla günde 10–43 mg metandienon (Dianabol) alınacağı hesaplandı; eski tedavi dozu günde 2,5–5 mg’dı
“SARM” ve “araştırma kimyasalı” ürünleri	Başka bir SARM, ibutamoren (MK-677), GW501516, SR9009 ya da hiçbir şey	Hem içerik hem miktar sıklıkla etiketten farklı
Pre-workout ve “enerji” ürünleri	DMAA, DMBA, oktodrin, efedrin	Bazı uyarıcılar beyin kanaması ve ani ölüm vakalarıyla ilişkilendirildi
Kilo verme ve yağ yakıcı ürünler	Sibutramin, uyarıcılar	Sibutramin kalp-damar hastalığı olanlarda kalp krizi ve inme riskini artırdı
Cinsel performans ürünleri, “enerji” çikolatası ve kahvesi	Sildenafil, tadalafil	Kalp ilacı kullananlarda tehlikeli tansiyon düşüşüne yol açabilir
Protein tozu, kreatin gibi temel ürünler	Steroid riski daha düşük; protein miktarı şişirilebilir	Etiketteki protein miktarının gerçekten ölçülüp ölçülmediği önemli

Avustralya Spor Enstitüsü (AIS), tribulus ve diğer testosteron boosterlarını, macayı, DHEA’yı ve prohormonları sporcuların kullanmaması gereken Grup D’de sayıyor. Bunların bir kısmı kendi başına yasaklı değil; ama sık sık yasaklı maddeler içeren karışımlarda bulunuyor ya da bulaşma riski yüksek. Testosteron boosterlarını ayrı bir yazıda inceledik.

Gizli Maddeler Sağlığına Ne Yapar?

Gizli bir maddenin en büyük tehlikesi, onu aldığını bilmemen. Bilerek steroid kullanan biri en azından dozunu, süresini ve kan tahlillerini takip edebilir; gizli steroidli bir takviye kullanan biri ise belirtileri başka şeylere bağlayabilir.

Karaciğer: ABD’nin ilaca bağlı karaciğer hasarı ağında (DILIN), takviyelere bağlı karaciğer hasarı 2004–2013 arasında tüm vakaların %7’sinden %20’sine çıktı. Vücut geliştirme takviyeleri genç erkeklerde yaklaşık 3 ay (ortanca 91 gün) süren uzun sarılıklara yol açtı. Bu vakalarda ölüm ya da nakil olmadı; ama “bitkisel” ve diğer takviyelere bağlı vakalarda ölüm ya da nakil oranı, ilaçlara bağlı vakalardan yüksekti (%13’e karşı %3).
Hormonlar: Steroidler ve prohormonlar vücudun kendi testosteron üretimini baskılayabilir. Ürünü bıraktıktan sonra halsizlik, isteksizlik ve cinsel istekte düşüş görülebilir. Bu konu PCT rehberimizde ayrıntılı anlatılıyor.
Göğüs dokusu: Bazı steroidler erkeklerde göğüste hassasiyet ve büyümeye (jinekomasti) yol açabilir. Ayrıntılar: jinekomasti yazısı.
Kalp ve damarlar: DMAA gibi uyarıcılar, tansiyon yükselmesinden kalp krizine kadar uzanan risklerle ilişkilendirildi. DMAA içeren takviyeler kullanan iki askerin efor sırasında kalpleri durdu ve hayatlarını kaybetti.
Bilinmeyen doz: Gizli madde bazen tedavi dozunun çok üzerinde olabiliyor; metandienon örneğinde önerilen kullanım, eski tedavi dozunun birkaç katına denk geliyordu.
İlaç etkileşimleri: Sildenafil ya da sibutramin gibi maddeler, kullandığın başka ilaçlarla tehlikeli şekilde etkileşebilir. ABD verilerinde hileli ürünlerin %20’sinde birden fazla onaysız madde vardı.

Doping Açısından Risk

Lisanslı bir sporcuysan risk çok daha büyük:

Dünya Dopingle Mücadele Kuralları’ndaki kesin sorumluluk ilkesine göre madde bilmeden alınmış olsa bile pozitif test kaydedilir. Bu; madalya ve rekorların iptali, para cezası ve geçici ya da kalıcı men cezasıyla sonuçlanabilir.
Çok küçük miktarlar yeter: Bir takviyeye 2,5 mikrogram kadar az 19-norandrostenedion karışması nandrolon testini pozitif yapabilir. 2004’teki çalışmada toplamda 1 mikrogramın üzerinde nandrolon prohormonu içeren takviyeler, birkaç saat boyunca pozitif sonuç verdi.
Bağımsız kuruluşların ürünleri parti bazında test ettiği programlar riski azaltır; ama Uluslararası Olimpiyat Komitesi’ne (IOC) göre hiçbir ürün için kesin güvence verilemez.

Belirtiler: Takviyende Gizli Bir Şey Olabilir mi?

Bir takviyede gizli madde olup olmadığını kesin olarak ancak laboratuvar analizi gösterebilir. Yine de şu durumlar dikkat etmeni gerektirir:

Kısa sürede, antrenman ve beslenmenle açıklanamayacak kadar hızlı güç ve kilo artışı
Yeni başlayan ya da artan akne, yağlı cilt
Göğüste hassasiyet, şişlik ya da meme ucunun altında sertlik
Testislerde küçülme, cinsel istekte belirgin değişiklik; kadınlarda adet düzensizliği, ses kalınlaşması, kıllanma artışı
Ciltte ya da göz akında sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, kaşıntı (karaciğer belirtileri)
Çarpıntı, uykusuzluk, titreme, tansiyon yükselmesi (uyarıcı belirtileri)
Ürünü bıraktıktan sonra uzun süren halsizlik, isteksizlik ve cinsel istekte düşüş

Şüphelenirsen Ne Yapmalısın?

Ürünü kullanmayı bırak. Kutuyu, parti numarasını ve satın alma bilgisini sakla.
Hekime başvur. Sarılık, koyu idrar, göğüs ağrısı, nefes darlığı, şiddetli çarpıntı ya da bayılma varsa beklemeden 112’yi ara.
Kan tahlili yaptır. Karaciğer enzimleri ve bilirubin, total testosteron, LH, FSH, estradiol ve lipid profili tablo hakkında fikir verir. Hangi testin neyi gösterdiğini kan tahlili rehberimizde anlattık.
Bildir. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın gıda hattı ALO 174’e ürünü bildirebilirsin.
Lisanslı sporcuysan antrenörünle ve federasyon hekiminle hemen konuş.

Gizli Steroidli Takviye, Bilinçli Steroid Kullanımı ve Temiz Takviye: Benzerlikler ve Farklar

	Etiketine uygun takviye	İçine gizli steroid karışmış takviye	Bilerek kullanılan steroid
Ne aldığını biliyor musun?	Evet	Hayır	Evet, en azından ürünün etiketine göre
Doz	Etikette yazar	Bilinmez; tedavi dozunun üzerinde olabilir	Kişi seçer
Takip	Genellikle gerekmez	Yapılmaz, çünkü kişi farkında değildir	Kan tahlili ve hekim takibi önerilir
Hormon baskılanması	Beklenmez	Fark edilmeden yaşanabilir	Beklenir; kür sonrası toparlanma planlanabilir
Doping testi	Genellikle sorun olmaz	Pozitif çıkabilir	Pozitif çıkar

Benzerlikler: Gizli steroidli bir takviye vücutta, bilerek kullanılan steroidle aynı etkileri ve yan etkileri yapabilir; hormon baskılanması, karaciğer yükü ve kolesterol değişiklikleri bunlardan bazıları.

Farklar: Bilerek kullanan biri riskleri tartabilir, kan tahlillerini takip edebilir ve kür sonrası toparlanmayı planlayabilir. Gizli steroidli takviye kullanan biri ise bunların hiçbirini yapamaz. Steroid ve SARM kullanımını genel hatlarıyla bu yazıda ele aldık.

Türkiye’de Durum

Onay zorunlu: 2014’ten bu yana yerli ve ithal tüm takviye edici gıdaların piyasaya çıkmadan önce Tarım ve Orman Bakanlığı’ndan onay alması gerekiyor. Bakanlık, sekiz yılda 11 bin takviye edici gıdaya onay belgesi düzenlediğini açıkladı.
Onaylı ürün sorgulama: Bakanlığın Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi sayfasından ürünün kayıtlı olup olmadığına bakabilirsin. Kutudaki onay numarasıyla listedeki kaydı karşılaştır.
Hileli ürün listeleri: Bakanlık, “taklit veya tağşiş yapılan” ve “sağlığı tehlikeye düşürecek” gıdaların listelerini Güvenilir Gıda sitesinde yayımlıyor. 2019’da yayımlanan listede, performans artırıcı diye satılan ve içinde sildenafil ile tadalafil bulunan çikolata ve kahveler yer aldı.
Bildirim: Şüpheli bir ürünü ALO 174 gıda hattına bildirebilirsin.

Onay numarası, ürünün piyasaya çıkmadan önce kayda alındığını ve denetime tabi olduğunu gösterir. Tek başına her kutunun içeriğini garanti etmez; ama sosyal medyada, yurt dışı sitelerde ya da elden satılan, onay numarası olmayan ürünlere göre riski belirgin şekilde azaltır.

Daha Güvenli Takviye Seçimi: Kontrol Listesi

Onay: Ürün Bakanlığın onaylı listesinde mi?
Satış yeri: Sosyal medya, yurt dışı siteler ve elden satış en riskli kanallar.
Vaatler: “Steroid gibi etki”, “anabolik”, “testosteronu katlar”, “SARM”, “sadece araştırma amaçlıdır, insan kullanımı için değildir” gibi ifadeler kırmızı bayrak.
İçerik sayısı ve türü: IOC’ye göre ürünün türü, üreticisi, menşei ve içerik sayısı bulaşma riskini etkiliyor. Az bileşenli, ne olduğu belli ürünleri tercih et.
Firma: Prohormon ya da “hormon ürünü” de satan firmaların ürünlerinde gizli steroid oranı daha yüksek bulundu.
Özel karışım: Miktarı gizlenen içerikler, ne aldığını bilmeni engeller.
Bağımsız test: Parti bazında bağımsız test edilmiş ürünler riski azaltır, sıfırlamaz.
Gerçekten gerekli mi? Takviyelerin çoğu iyi bir beslenmenin yerini tutmaz. Hangi takviyenin kanıtının güçlü olduğunu takviye rehberimizde bulabilirsin.

Sıkça Sorulan Sorular

Takviyede steroid olup olmadığını nasıl anlarım?

Kesin olarak ancak laboratuvar analiziyle anlaşılır. Pratikte yapabileceğin şey riski azaltmak: Bakanlığın onaylı listesinde olan, az bileşenli, “steroid gibi etki” vaat etmeyen ürünler seç; sosyal medya ve yurt dışı satışlardan uzak dur.

Onaylı bir takviye tamamen güvenli mi?

Hiçbir ürün için kesin güvence yok. Onay, ürünün kayıtlı ve denetime tabi olduğunu gösterir ve riski belirgin şekilde azaltır. Lisanslı sporcular için ek olarak parti bazında bağımsız test edilmiş ürünler önerilir.

Protein tozunda ya da kreatinde gizli steroid olur mu?

Olabilir ama risk, kas geliştirme ve “hormon” ürünlerine göre daha düşük. 2004’teki çalışma, hormon içermeyen takviyelerde de gizli steroid bulmuştu; oran, prohormon da satan firmaların ürünlerinde daha yüksekti. Protein tozlarında karşılaşılabilecek bir başka sorun, protein miktarının ucuz maddelerle olduğundan yüksek gösterilmesi; Hindistan’da yapılan bir analizde bu durum bazı ürün gruplarında yaygındı.

Bitkisel ve “doğal” takviyeler daha mı güvenli?

Hayır. “Doğal” ya da “bitkisel” yazması içerik garantisi değil. ABD’de uyarı alan hileli ürünlerin büyük kısmı kilo verme ve cinsel performans ürünleriydi; içlerinden sibutramin ve sildenafil çıktı. Vücut geliştirme dışındaki takviyelere bağlı karaciğer hasarları da daha ağır seyretti.

Yurt dışından alınan takviyeler daha mı güvenli?

Hayır. ABD’de 2014–2016 arasında yakalanan hileli ürünlerin üçte biri uluslararası posta kontrollerinde bulundu. Yurt dışından getirilen ürünler Türkiye’de onay sürecinden geçmemiş olabilir.

Testosteron boosterlarında gizli steroid olur mu?

Olabilir. AIS, tribulus ve diğer testosteron boosterlarını yasaklı maddelerle bulaşma riski yüksek ürünler arasında sayıyor. Ayrıca bu ürünlerin çoğunun içeriği testosteronu artırdığına dair kanıta sahip değil. Ayrıntılar: testosteron boosterları.

Gizli steroid olduğundan şüphelendiğim bir takviyeyi kullandım, ne yapmalıyım?

Ürünü bırak, kutusunu sakla ve hekime başvur. Karaciğer enzimleri, bilirubin, testosteron, LH, FSH, estradiol ve lipid profili gibi tahliller durumu netleştirir. Sarılık, koyu idrar ya da göğüs ağrısı gibi belirtiler varsa 112’yi ara. Ürünü ALO 174’e bildirebilirsin.

“Yasal steroid” diye satılan ürünler gerçekten işe yarar mı?

“Steroid gibi etki” vaat eden ürünler iki gruba ayrılıyor: Ya içerikleri iddia edilen etkiyi gösterecek kanıta sahip değil ya da içlerine etikette yazmayan gerçek steroidler ve SARM’lar karışmış oluyor. İkinci durum, birincisinden çok daha tehlikeli.

Özet

Test edilen takviyelerin yaklaşık %9–15’inde yasaklı madde ya da onaysız ilaç bulunuyor.
En riskli ürünler kas geliştirme, “SARM”, pre-workout, kilo verme ve cinsel performans ürünleri.
En sık gizli maddeler steroidler, DMAA gibi uyarıcılar, sibutramin ve sildenafil.
Asıl tehlike, ne aldığını bilmediğin için dozu ve takibi de bilmemen.
Sporcular için çok küçük bir bulaşma bile pozitif teste yol açabilir.
Türkiye’de takviyelerin onay alması zorunlu; ürünü Bakanlığın onaylı listesinde ara, şüpheli ürünleri ALO 174’e bildir.
Belirtiler varsa ürünü bırak, kutusunu sakla, hekime başvur ve kan tahlili yaptır.

Kaynaklar

Geyer H ve ark. Analysis of non-hormonal nutritional supplements for anabolic-androgenic steroids: results of an international study. International Journal of Sports Medicine, 2004.
Al-Saad N ve ark. Systematic review of undeclared prohibited substances and pharmacological adulterants in dietary supplements: prevalence, detection, and risks in sport. Frontiers in Sports and Active Living, 2026.
Tucker J ve ark. Unapproved Pharmaceutical Ingredients Included in Dietary Supplements Associated With US Food and Drug Administration Warnings. JAMA Network Open, 2018.
Van Wagoner RM ve ark. Chemical Composition and Labeling of Substances Marketed as Selective Androgen Receptor Modulators and Sold via the Internet. JAMA, 2017.
Cohen PA ve ark. Four experimental stimulants found in sports and weight loss supplements: 2-amino-6-methylheptane (octodrine), 1,4-dimethylamylamine (1,4-DMAA), 1,3-dimethylamylamine (1,3-DMAA) and 1,3-dimethylbutylamine (1,3-DMBA). Clinical Toxicology, 2018.
Eliason MJ ve ark. Case reports: Death of active duty soldiers following ingestion of dietary supplements containing 1,3-dimethylamylamine (DMAA). Military Medicine, 2012.
Navarro VJ ve ark. Liver injury from herbals and dietary supplements in the U.S. Drug-Induced Liver Injury Network. Hepatology, 2014.
James WPT ve ark. Effect of sibutramine on cardiovascular outcomes in overweight and obese subjects. New England Journal of Medicine, 2010.
Philips CA ve ark. The Citizens Protein Project 2: The first publicly crowd-funded observational study on exhaustive analysis of popular whey protein supplements in India. Medicine, 2025.
Maughan RJ ve ark. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. British Journal of Sports Medicine, 2018.
Australian Institute of Sport. AIS Sports Supplement Framework: Group D.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Onaylı Takviye Edici Gıdalar Listesi.
Milliyet. Tarım ve Orman Bakanlığı 8 yılda 11 bin takviye edici gıdaya onay belgesi düzenledi.
Sözcü. Bakanlığın kara listesinde: bu çikolata ve içeceklere dikkat, 2019.